ZATRZYMANIE OSÓB

OGÓLNE ZASADY POSTĘPOWANIA PRZY ZATRZYMANIU OSÓB 

Zatrzymanie trwa od momentu faktycznego pozbawienia osoby możliwości swobodnego poruszania się oraz dysponowania swoją osobą. Fakt ten ma istotne znaczenie, dla określenia czasu zatrzymania, który powinien być udokumentowany w formie pisemnej.


    Zatrzymanie ustaje w momencie:
  1. zwolnienia zatrzymanego, które powinno nastąpić wraz z ustaniem przyczyn zatrzymania, przy czym za godzinę zwolnienia przyjmuje się godzinę wymienioną w rubryce "3" nakazu zwolnienia lub godzinę wy­stawienia nakazu, jeżeli w rubryce "3" figuruje adnotacja: "zwolnić natychmiast",
  2. ogłoszenia zatrzymanemu postanowienia o tymczasowym aresztowaniu, przy czym za godzinę ustania zatrzymania przyjmuje się godzinę ogłoszenia postanowienia,
  3. zwolnienia osoby zatrzymanej przez organ zarządzający zatrzymanie na podstawie art. 247 § l kpk (Sąd lub Prokuratura), przy czym w ewidencji osób zatrzymanych należy odnotować datę i godzinę przekazania zatrzymanego do dyspozycji organu zarządzającego jego zatrzymanie,
  4. umieszczenia w zakładzie karnym lub areszcie śledczym osoby przebywającej na tzw. niepowrocie lub ucieczce jak też takiej, która nie stawiła się do odbycia kary, przy czym za godzinę ustania zatrzymania uznaję się godzinę przyjęcia osoby do ww. instytucji.

Zgodnie z art. 248 kpk osoba zatrzymana przed upływem 48 godzin od momentu zatrzymania winna być przekazana do dyspozycji sądu z wnioskiem o zastosowanie tymczasowego aresztowania lub zwolniona. W przypadku przekazania osoby do dyspozycji sądu, organ ten, poczynając od momentu przyjęcia zatrzymanego, w ciągu 24 godzin jest zobowiązany doręczyć zatrzymanemu postanowienie o zastosowaniu tymczasowego aresztowania lub go zwolnić. W uzasadnionych przypadkach, po przyjęciu zatrzymanego, sąd może nakazać jego ponowne umieszczenie w po­mieszczeniu jednostki Policji przeznaczonym dla osób zatrzymanych, w charakterze zatrzymanego, jednakże ten stan nie może trwać dłużej niż 24 godziny.


    Przystępując do zatrzymania osoby policjant jest zobowiązany:
  1. sprawdzić czy osoba zatrzymana posiada broń lub inne niebezpieczne przedmioty mogące służyć do popełnienia przestępstwa lub wykroczenia albo stanowić dowody rzeczowe lub podlegać przepadkowi,
  2. odebrać broń i przedmioty, o których mowa w p. 1,
  3. poinformować osobę o zatrzymaniu i jego przyczynach oraz uprzedzić o obowiązku stosowania się do wydawanych poleceń,
  4. doprowadzić osobę zatrzymaną do jednostki Policji.

Zatrzymanie dokumentuje się poprzez sporządzenie protokołu zatrzymania osoby. Czynność ta powinna nastąpić niezwłocznie po doprowadzeniu zatrzymanego do jednostki Policji. Przez pojęcie "niezwłocznie" należy rozumieć moment, w którym ustaną wszelkie obiektywne przyczyny uniemożliwiające jego sporządzenie. Do czynności tej winno przystąpić się w pierwszej kolejności, przed wykonaniem innych czynności.

Pierwszoplanową kwestią dla zalegalizowania faktu zatrzymania osoby jest określenie podstawy prawnej wykonania tej czynności. Należy w tym celu wybrać jedną z podanych na formularzu protokołu zatrzymania osoby możliwości, skreślając zbędne spośród tam wymienionych. W przypadku, kiedy podstawa prawna zatrzymania osoby nie figuruje wśród podanych na formularzu możliwości, należy skreślić wszystkie podane, wpisując obok właściwą.


    Obowiązujące przepisy dopuszczają zatrzymanie osoby na podstawie:
  • art. 244 § 1 kpk: "Policja ma prawo zatrzymać osobę podejrzaną, jeżeli istnieje uzasadnione przypuszczenie, że popełniła ona przestępstwo, a zachodzi obawa ucieczki lub ukrycia się tej osoby albo zatarcia śladów przestępstwa bądź też nie można ustalić jej tożsamości".
  • art. 247 § 1 kpk: "Sąd lub prokurator może zarządzić zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie osoby podejrzanej". W tym przypadku jako przyczynę zatrzymania wpisuje się sygnaturę akt figurującą na dokumencie polecającym zatrzymanie.
  • art. 15 ust. 1 pkt 2a Ustawy o Policji: "Policjanci wykonując czynności, o których mowa w art. 14, mają prawo zatrzymania osób pozbawionych wolności, które na podstawie zezwolenia właściwego organu opuściły areszt śledczy lub zakład karny i w wyznaczonym terminie nie powróciły do niego".
  • art. 15 ust. 1 pkt 3 Ustawy o Policji: "Policjanci wykonując czynności, o których mowa w art. 14, mają prawo zatrzymania osób stwarzających w sposób oczywisty bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzkiego, a także dla mienia"; jest to tzw. zatrzymanie prewencyjne, mogące znaleźć zastosowanie np. w stosunku do osoby nietrzeźwej, zachowującej się tak agresywnie, że umieszczenie jej tylko w izbie wytrzeźwień stanowić będzie niewystarczającą reakcję profilaktyczną ze strony organów porządku publicznego; w uzasadnieniu decyzji o zatrzymaniu należy wykazać wówczas, dlaczego w danym przypadku nie można było poprzestać na umieszczeniu osoby w izbie wy­trzeźwień,
  • art. 58 ust. 1 Ustawy o cudzoziemcach: "Cudzoziemca, w stosunku do którego zachodzą okoliczności uzasadniające jego wydalenie, albo który nie zastosuje się do wymagań określonych w decyzji o wydaleniu, można zatrzymać na czas nie dłuższy niż 48 godzin. Zatrzymanemu cudzoziemcowi przysługują uprawnienia przewidziane w Kodeksie postępowania karnego dla osoby zatrzymanej". Jak wynika z treści art. 88 pkt 1 cytowanej tu ustawy: "Zatrzymanie, o którym mowa w art. 58, stosuje Policja albo Straż Graniczna".
  • art. 72 § 1 kpow: "Policja lub inny organ, któremu szczególne ustawy powierzają zadania w zakresie ochrony porządku i bezpieczeństwa publicznego, w wypadku schwytania na gorącym uczynku lub bezpośrednio potem sprawcy wykroczenia, które podlega postępowaniu przyspieszonemu, może zatrzymać i niezwłocznie doprowadzić go do kolegium".

Dane personalne osoby zatrzymanej należy wpisać w sposób wyraźny i czytelny, zgodnie z zapisami zawartymi w dokumencie tożsamości.

Przy zatrzymaniu osoby o nieustalonej tożsamości, jak też takiej, której tożsamość budzi wątpliwości należy podać jej rysopis, w którym powinny być zawarte takie dane jak:

  • płeć,
  • przypuszczalny wiek,
  • orientacyjny wzrost,
  • rodzaj sylwetki (wątła, szczupła, średnia, krępa, otyła),
  • kolor skóry (w przypadku osób innej rasy niż biała),
  • kolor, długość, kształt włosów oraz ich uczesanie,
  • widoczny zarost,
  • kształt twarzy,
  • widoczne cechy charakterystyczne osoby.

W rozmowie z osobą zatrzymaną należy bezwzględnie ustalić stan jej zdrowia, a przede wszystkim, czy nie cierpi ona na choroby wymagające stałego lub okresowego leczenia, ewentualnie na choroby zakaźne. Uzyskane informacje należy wpisać do właściwej rubryki protokołu, używając wiernie sformułowań podanych przez osobę zatrzymaną.

    Osoby zatrzymane, bezpośrednio po doprowadzeniu do jednostki i nie później niż przed podpisaniem protokołu poucza się o przysługujących im uprawnieniach, tj. o:
  • prawie wniesienia do sądu zażalenia na zasadność i legalność zatrzymania oraz prawidłowość jego wykonania (zażalenie nie przysługuje na zatrzymanie zarządzone przez sąd),
  • prawie żądania zawiadomienia o zatrzymaniu osoby najbliższej lub innej wskazanej osoby, zakładu pracy lub szkoły,
  • prawie do kontaktu z adwokatem oraz bezpośredniej z nim rozmowy, po czym do protokołu należy wpisać oświadczenie zatrzymanego dotyczące zrozumienia treści pouczenia oraz oświadczenie dotyczące korzystania lub rezygnacji z posiadanych uprawnień.

W przypadku, kiedy zatrzymany odmawia ustosunkowania się do treści pouczenia, należy nanieść na protokole stosowną wzmiankę o tym fakcie.

    Protokół za trzymania, osoby sporządza się w czterech egzemplarzach z przeznaczeniem:
  1. oryginał- do akt głównych sprawy,
  2. kopie- dla osoby zatrzymanej, do dokumentacji zatrzymań znajdującej się u dyżurnego jednostki, dla prokuratora
    W razie potrzeby należy sporządzić dodatkowe kopie protokołu, np. w przypadku:
  • zatrzymania cudzoziemca - w celu ewentualnego przekazania władzom paszportowym,
  • umieszczenia zatrzymanego w pomieszczeniu dla osób zatrzymanych innej jednostki niż dokonująca zatrzymania,
  • złożenia przez zatrzymanego deklaracji o wniesieniu zażalenia do sądu.

Sporządzony protokół zatrzymania osoby policjant przekazuje swemu przełożonemu, który potwierdza dopełnienie obowiązku sprawdzenia poprawności dotychczasowego przebiegu czynności zatrzymania, składając podpis w rubryce "Zatwierdzam" oraz wpisując w sposób czytelny swój stopień, imię, nazwisko oraz stanowisko służbowe. Przełożonym jest naczelnik wydziału, kierownik jednostki lub jego zastępca, a w razie ich nieobecności - dyżurny jednostki.

W przypadku zatrzymania osoby przez policjantów Kompanii Patrolowo-Interwencyjnej lub Oddziału Prewencji, przełożonym właściwym do zatwierdzenia protokołu jest kierownik tej jednostki, do której został doprowadzony zatrzymany. Podpis przełożonego powinien być złożony przed doręczeniem kopii protokołu osobie zatrzymanej.

Pracownicy jednostki, do której doprowadzono zatrzymanego są zobowiązani do udzielenia pomocy niezbędnej do prawidłowego sporządzenia protokołu przez policjanta, który dokonał zatrzymania i doprowadzenia.

O ile protokół zatrzymania osoby nie został zatwierdzony przez kierownika jednostki, a jedynie przez dyżurnego jednostki, dyżurny ten wraz z dokumentacją zatrzymań przedstawia go przy zdawaniu służby wymienionemu przełożonemu. Fakt zapoznania się kierownik jednostki potwierdza w książce kontroli osób zatrzymanych własnym podpisem, wpisując jednocześnie datę dokonania tej czynności oraz opiniując, czy w świetle przedłożonych dokumentów zatrzymanie było zasadne, lub też nanosząc swoje uwagi.

Fakt zatrzymania osoby winien zostać odnotowany przez dyżurnego w książce wydarzeń jak i w stosownej ewidencji, za którą uważa się dotychczas stosowaną "Książkę kontroli osób zatrzymanych". Adnotacji tych dokonuje dyżurny, wpisując na nich kolejny numer ewidencji zatrzymań (Kz). Wpisów tych dokonuje się pozostawiając po zaewidencjonowaniu każdej osoby jedną wolną pozycję, gdzie w rubrykach "3" i "4" dokonuje się następnie wpisów w przypadku, gdy osoba zatrzymana wraca do po­mieszczeń przeznaczonych dla osób zatrzymanych po pokwitowaniu jej odbioru przez sąd. W takiej sytuacji w rubryce "4" początkowo wpisuje się datę i godzinę odbioru zatrzymanego przez sąd, następnie, po powrocie zatrzymanego dokonuje się wpisu w wersie poniżej, w rubryce "3", wpisując datę i godzinę powtórnego jego umieszczenia w pomieszczeniach dla osób zatrzymanych. Następnie w tym samym wersie w rubryce "4" wpisuje się datę i godzinę zwolnienia zatrzymanego przez sąd lub za­stosowania tymczasowego aresztowania.

Książka kontroli osób zatrzymanych dotyczy wyłącznie osób zatrzymanych, zarówno umieszczonych w pomieszczeniach przeznaczonych dla osób zatrzymanych, jak też tych, których tam nie umieszczono. Nie wpisuje się natomiast osób przymusowo doprowadzonych (świadek, biegły, tłumacz), które to osoby nie są zatrzymanymi.

W książce kontroli osób zatrzymanych ewidencjonuje się także osoby nie­letnie zatrzymane przez daną jednostkę.

W jednostce winna być prowadzona jedna książka kontroli osób zatrzymanych.

O fakcie zatrzymania osoby należy niezwłocznie zawiadomić prokuratora, właściwego miejscowo dla jednostki, która dokonała zatrzymania. Zawiadomienie następuje przez doręczenie prokuratorowi odpisu protokołu zatrzymania. Potwierdzeniem doręczenia może być:

  • adnotacja prokuratora na protokole zatrzymania osoby,
  • adnotacja funkcjonariusza na protokole zatrzymania osoby, stwierdzająca fakt doręczenia, przy czym funkcjonariusz fakt ten powinien po­twierdzić czytelnym podpisem,
  • książka doręczeń,
  • osobny rejestr, będący formą książki doręczeń.

Obowiązek powyższy nie dotyczy osób zatrzymanych na podstawie art. 247 kpk, art. 72 kpów oraz art. 15 ust. 1 p. 2a Ustawy o Policji.

Jeżeli osoba zatrzymana oświadczyła, że chce wnieść zażalenie na zatrzymanie, należy niezwłocznie udostępnić jej papier i środek piszący oraz zapewnić warunki umożliwiające ułożenie zażalenia. Zażalenie powinno zawierać czas jego sporządzenia (datę i godzinę) oraz podpis osoby zatrzymanej, o czym należy tę osobę pouczyć. W razie zignorowania tego polecenia datę i godzinę sporządzenia zażalenia odnotowuje policjanci poniżej sporządzonej przez osobę zatrzymaną treści.

Zażalenie powinno być natychmiast przekazane kierownikowi komórki organizacyjnej jednostki Policji, która prowadzi sprawę, w związku z jaką nastąpiło zatrzymanie. Odpowiada on za skompletowanie wszystkich materiałów uzasadniających zatrzymanie. Jeżeli zażalenie nie może być przekazane kierownikowi ogniwa, za skompletowanie materiałów odpowiada, dyżurny jednostki.

Zebrane materiały wraz z zażaleniem przekazuje się do właściwego terytorialnie sądu, po uprzednim powiadomieniu prokuratora. Godzina doręczenia zażalenia powinna być wskazana w pokwitowaniu odbioru pisma kierującego je do sądu lub w książce doręczeń jednostki Policji.

Zażalenie złożone przez podejrzanego, którego sprawa będzie kierowana do sądu w postępowaniu przyspieszonym przekazuje się łącznie z całością materiałów.

Jeżeli zatrzymany już po zwolnieniu zgłosi się z zażaleniem do jednostki Policji, przed ewentualnym przyjęciem zażalenia należy go poinformować, że powinien je złożyć do sądu. Przyjmując zażalenie na żądanie osoby zatrzymanej, po skompletowaniu materiałów należy postępować według zasad określonych w art. 45.

Złożenie zażalenia nie może hamować tempa wykonywania czynności dowodowo-wykrywczych, które powinny być realizowane stosownie do potrzeb sprawy.

Fakt złożenia przez zatrzymanego zażalenia na zatrzymanie w trakcie je­go pobytu w pomieszczeniu dla osób zatrzymanych winien być odnotowany w osobnej, prowadzonej wyłącznie w tym celu ewidencji, do której należy wpisać następujące dane:

  • imię i nazwisko zatrzymanego,
  • datę i godzinę zatrzymania,
  • jednostkę lub komórkę organizacyjną, w dyspozycji której osoba zatrzymana pozostaje.
  • datę i godzinę złożenia zażalenia,
  • datę i godzinę przekazania zażalenia sądowi
  • decyzję sądu dotyczącą złożonego zażalenia

W przypadku odstąpienia przez zatrzymanego w trakcie jego pobytu w pomieszczeniu przeznaczonym dla osób zatrzymanych od złożenia za­żalenia na zatrzymanie, mimo wcześniejszej deklaracji o chęci jego złożenia, dyżurny jednostki czyni o powyższym wzmiankę na kopii protokołu • zatrzymania znajdującej się w dokumentacji zatrzymań. W takiej sytuacji nie dokonuje się wpisu w ewidencji określonej w art. 49.

Jeżeli po przekazaniu sądowi zażalenia na zatrzymanie ustaną przyczyny zatrzymania i osoba zatrzymana zostanie zwolniona, należy o tym fakcie telefonicznie lub w inny skuteczny sposób powiadomić sąd. Obowiązek ten spoczywa na dyżurnym jednostki.

Realizacja prawa osoby zatrzymanej do żądania powiadomienia osoby najbliższej lub innej wskazanej osoby, zakładu pracy bądź szkoły polega na skutecznym przekazaniu informacji o fakcie zatrzymania, co należy odnotować na kopii protokołu zatrzymania pozostającej w dokumentacji zatrzymań. Należy przy tym zaznaczyć, kto, kiedy, kogo i w jaki sposób powiadomił. Obowiązek ten spoczywa na dyżurnym jednostki, jednakże powiadomienia może też dokonać funkcjonariusz dokonujący zatrzymania.

Powiadomienie innej osoby niż najbliższej dla zatrzymanego nie jest obowiązkiem bezwzględnym.Żądanie zatrzymanego może być spełnione w zależności od okoliczności sprawy. Przykładowo! nie należy powiadamiać o zatrzymaniu współsprawcy lub pasera albo osoby, co do której istnieje uzasadnione przypuszczenie, że może mieć związek z przestępstwem, o które podejrzewa się osobę zatrzymaną.

Na żądanie osoby zatrzymanej należy wydać na piśmie potwierdzenie faktu zatrzymania. Do tego celu można wykorzystać egzemplarz kopii protokołu, który otrzymała osoba zatrzymana. Na odwrocie protokołu należy dokonać adnotacji o dacie i godzinie zwolnienia, co potwierdza przełożony lub dyżurny jednostki podpisem oraz pieczęcią.

Za osobę zatrzymaną należy uważać również osobę w stanie nietrzeźwości, którą zatrzymano w związku z popełnieniem przestępstwa lub wy­kroczenia. Zatrzymanie takiej osoby dokumentuje się w protokole za­trzymania, niezależnie od tego, gdzie została umieszczona, w pomieszczeniu przeznaczonym dla osób zatrzymanych, czy też w izbie wytrzeźwień. Zgodnie z § 10 ust. 3 Rozp. RM z protokołem zatrzymania zapoznaje się tę osobę po wytrzeźwieniu i wtedy też poucza się ją o przysługujących uprawnieniach.

Jeżeli wymagają tego okoliczności, w przypadku zatrzymania sporządza się dodatkowo notatkę urzędową.



COFNIJ  SPIS TREŚCI  DALEJ