ŚRODKI PRZYMUSU BEZPOŚREDNIEGO

PODSTAWY PRAWNE ORAZ ZAKRES UPRAWNIEŃ STOSOWANIA ŚPB 

Wykonywanie przez policjanta czynności na miejscu zdarzenia lub podczas prowadzonych interwencji niejednokrotnie może wiązać się z koniecznością stosowania środków przymusu bezpośredniego, co w istocie należy utożsamiać z fizycznym lub innym zbliżonym co do skutku oddziaływaniu na człowieka w celu zmuszenia go do określonego zachowania.


W interesujących nas działaniach Policji, podstawę prawną użycia środków przymusu bezpośredniego stanowią przepisy ustawy o Policji, do której aktami wykonawczymi są:

  1. Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie określenia przypadków oraz warunków i sposobów użycia przez policjantów środków przymusu bezpośredniego z 17 września 1990r. (Dz. U. nr 70, poz. 410 z późniejszymi zmianami),
  2. Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie szczegółowych warunków i sposobu postępowania przy użyciu broni palnej przez policjantów z 21 maja 1996r. (Dz. U. nr 63, poz. 296),
  3. Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie szczegółowych zasad i warunków użycia oddziałów i pododdziałów Policji oraz Sił Zbrojnych RP w razie zagrożenia bezpieczeństwa lub niebezpiecznego zakłócenia porządku publicznego oraz zasad użycia broni palnej przez te jednostki z 5 maja 1996r. (Dz. U. nr 63, poz. 297),


Klasyfikacja środków przymusu bezpośredniego (od najłagodniejszego do najostrzejszego) oraz ich katalog został określony w ustawie i obejmuje swym zakresem:

  • fizyczne, techniczne i chemiczne środki służące do obezwładniania bądź konwojowania osób oraz do zatrzymywania pojazdów,
  • pałki służbowe,
  • wodne środki obezwładniające,
  • psy i konie służbowe,
  • pociski niepenetracyjne miotane z broni palnej,
  • broń palna.


W ustawie znajdujemy także ogólną przesłankę użycia śpb - niepodporządkowanie się wydanym na podstawie prawa poleceniom organów Policji lub jej funkcjonariuszy (tzw. przesłanka przedmiotowa) i jeden warunek związany z trafnością doboru środka, odpowiadającego potrzebom wynikającym z istniejącej sytuacji, który również powiązać należy z możliwością użycia broni palnej w sytuacji, gdy inne śpb okazały się niewystarczające lub ich zastosowanie, ze względu na okoliczności danego zdarzenia, nie jest możliwe. Ponadto w przepisach wykonawczych do ustawy zawarte są także inne przesłanki (przedmiotowe i podmiotowe), określające jakie środki przymusu i w stosunku do kogo mogą być stosowane.


Szczegółowych przepisów dotyczących stosowania wskazanych środków przymusu należy szukać przede wszystkim w przywołanym już rozporządzeniu Rady Ministrów z 17 września 1990r. Na uwagę zasługuje przede wszystkim wskazanie w § 4 przesłanek ujemnych użycia środków przymusu bezpośredniego, które stanowią zakazy ich stosowania. I tak użycie śpb, za wyjątkiem chwytów obezwładniających zabronione jest wobec:

  • kobiet o widocznej ciąży,
  • osób, których wygląd wskazuje na wiek do 13 lat,
  • starców oraz osób o widocznym kalectwie.


Samo stosowanie śpb powiązać należy z zasadami (można je wyinterpretować z cytowanej wcześniej ustawy i rozporządzenia) będącymi ogólnymi regułami, których należy przestrzegać zarówno przed podjęciem decyzji o użyciu przymusu, jak też w czasie jego stosowania i po zaprzestaniu stosowania.


Zasadami przewidzianymi w przepisach są:

  • zasada celowości - która oznacza, że zarówno zastosowanie jakiegokolwiek środka przymusu (dopuszczonego prawem), jak też wybór konkretnego śpb musi być uzależniony okolicznościami zdarzenia oraz zmierzać do określonego celu. Jednocześnie jeżeli sytuacja tego wymaga, mogą być stosowane różne środki przymusu bezpośredniego.
  • zasada ostrzeżenia - polega na obowiązku wcześniejszego wezwania przez policjanta do zachowania się zgodnego z prawem a następnie uprzedzenia o użyciu przymusu bezpośredniego, gdy wezwanie to okaże się bezskuteczne. zasada ta nie obowiązuje gdy zachodzi konieczność natychmiastowego działania, tzn. jeżeli zwłoka groziłaby niebezpieczeństwem dla życia lub zdrowia ludzkiego a w wypadku użycia innych niż broń środków, także dla mienia,
  • zasada niezbędności - nakazuje stosowanie przymusu tylko w granicach niezbędnych do usunięcia zagrożeń. odstępuje się od użycia środków przymusu, gdy zagrożenie minęło (osoba podporządkowała się poleceniu) albo gdy użycie przymusu nie przyniosło i wiadomo, że nie przyniesie pożądanego skutku,
  • zasada minimalizacji skutków - formułuje obowiązek używania środków przymusu bezpośredniego w sposób wyrządzający możliwie najmniejszą dolegliwość w szczególności niepowodujący uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia.



COFNIJ  SPIS TREŚCI  DALEJ